headershadow

Latest Blogposts

Uhhh, ... Uh, ... Uhh

 

Uh's van Obama

Uh, het zal je wellicht verbazen, maar 'uh' is niet zo maar een stopper, het heeft wel degelijk een functie voor een luisteraar van gesproken taal. Dat is de uitkomst van een onderzoek waarop taalwetenschapper Hans Rutger Bosker morgen op promoveert aan de Universiteit van Utrecht.

Iedereen maakt gebruik van 'uh', 'uhm' of een andere vorm van hapering. Of het echt wetenschappelijk is vastgesteld weet ik niet, maar onderzoekers schatten in dat in een taaluiting van 100 woorden, ongeveer 6 haperingen zitten. Dat een spreker 'uh' gebruikt om stiltes te vullen en de tussentijd benut om snel over een formulering na te denken, dat wisten we al. Wat Bosker heeft ontdekt, is dat een luisteraar de 'uh' gebruikt om te voorspellen welk woord gaat komen. De 'uh's' werken dus niet altijd storend voor een luisteraar, is nu aangetoond. Maar ja, je hebt natuurlijk mensen die er wel heel dankbaar gebruik van maken. In De Wereld Draait Door worden de uh's van Willem Alexander bekeken. En op You Tube zijn verschillende filmpjes te vinden over de uh's van Barack Obama.

Onderzoek

Bosker liet proefpersonen plaatjes zien, terwijl hun oogbewegingen werden gemeten met eye-tracking. Het betroffen plaatjes van bekende (bijv. een hand) en minder bekende (bijv. een naaimachine) voorwerpen. Tegelijkertijd hoorden de proefpersonen een instructies om op een van de twee voorwerpen te klikken. Als luisteraars een hapering hoorden in de spraak (bijvoorbeeld ‘Klik op uh...’), bleek dat zij meteen richting het minder bekende voorwerp keken - zelfs nog voordat het voorwerp zelf werd uitgesproken. “Blijkbaar vonden zij het waarschijnlijker dat de spreker uhm-t voor een minder bekend object, zoals naaimachine, dan voor hand. Zo blijkt dat luisteraars uh’s gebruiken om onmiddellijk te voorspellen welk woord er gaat komen”, concludeert Bosker.

De ene uh is de andere niet

Wat mij dan weer intrigeert, is dat uit het onderzoek blijkt dat deze conclusie alleen opgaat wanneer je een moedertaalspreker hoort. Bosker zegt hierover: “Als luisteraars dezelfde instructies hoorden, maar dit keer met een sterk buitenlands accent, hadden zij géén voorkeur voor minder bekende objecten bij het horen van uh. Een uh met een buitenlands accent ‘betekent’ blijkbaar echt iets anders dan een uh met een Nederlands accent.” Hm, maar wat zegt dat dan? Dat een Afghaanse uh op een Afghaan hetzelfde effect heeft, maar weer iets anders betekenen voor een Ghanees? 

Wat hebben we aan deze informatie?

Volgens Bosker zijn de uitkomsten van dit onderzoek onder andere relevant voor het afnemen van taaltoetsen. “Om iemands vloeiendheid in een tweede taal te bepalen, meet men onder andere het aantal haperingen in de spraak. Uit mijn onderzoek blijkt dat niet alle haperingen slecht zijn voor communicatie: soms zijn ze ‘bruikbaar’ voor de luisteraar om te voorspellen wat komen gaat. Daarom ben ik van mening dat taaltoetsen niet het aantal haperingen zouden moeten meten, maar idealiter onderscheid zouden moeten maken tussen ‘bruikbare’ en ‘niet-bruikbare’ haperingen”.

Da's mooi. Maar als het zo is dat er een verschil bestaat tussen een uh van de moedertaalspreker of van iemand met een buitenlands accent, hoe gaan we dan de bruikbare en niet-bruikbare haperingen onderscheiden.

Marleen is een specialist op het gebied van Nederlands als tweede taal. Zij heeft ruim dertien jaar ervaring als coördinator inburgering bij een gemeente en daarnaast als docent Nederlands ruime ervaring op het gebied van inburgering en taalonderwijs aan anderstaligen. Haar doelstelling is dat mensen twee keer plezier beleven aan het leren van de Nederlandse taal: plezier tijdens het leren en plezier van het geleerde in de praktijk.
Meer over

0 reacties op “Uhhh, ... Uh, ... Uhh

Plaats een reactie


*